Cẩm nang Quảng Ngãi do người bản địa viết · thực hiện bởi VUTU Digital

Thành cổ Châu Sa Quảng Ngãi: tòa thành đất Chăm cổ và phát hiện lò nung gần 2.000 năm (2026)

Thành cổ Châu Sa Quảng Ngãi

Cách trung tâm TP. Quảng Ngãi chỉ khoảng 6 km, giữa những cánh đồng và xóm làng bên bờ Bắc sông Trà Khúc, có một tòa thành đất đã tồn tại hơn một nghìn năm: thành cổ Châu Sa. Các nhà nghiên cứu đánh giá đây là một trong những tòa thành đất của người Chăm còn tương đối nguyên vẹn ở miền Trung. Năm 2026, nơi này lại lên báo vì một loạt lò nung ngói gần 2.000 năm tuổi vừa được phát hiện.

Thông tin nhanh: Thành cổ Châu Sa nằm ở xã Tịnh Khê, tỉnh Quảng Ngãi (trước thuộc các xã Tịnh Châu, Tịnh Khê, huyện Sơn Tịnh cũ), cách trung tâm thành phố khoảng 6 km về phía Đông Bắc. Thành được xếp hạng di tích quốc gia năm 1994. Đây là di tích ngoài trời, nằm xen giữa ruộng vườn và nhà dân, không có cổng bán vé như một khu du lịch.

Thành cổ Châu Sa là gì?

Theo cẩm nang du lịch của Sở VH,TT&DL Quảng Ngãi, Châu Sa là một công trình kiến trúc của văn hóa Champa. Về sau, từ thời vua Lê Thánh Tông (khoảng năm 1471–1472), người Việt tiếp tục sử dụng tòa thành này. Sau năm 1471, vua Lê Thánh Tông chọn Châu Sa làm nơi đặt lỵ sở của Thừa tuyên Quảng Nam, nên thành Châu Sa từng là một trung tâm hành chính quan trọng của vùng đất phía Nam Đại Việt.

Thành được biết đến rộng rãi từ năm 1924, khi nhà khảo cổ người Pháp Henri Parmentier tìm thấy một tấm bia đá ở đây, sau này gọi là “bia Châu Sa”.

Kiến trúc: hai vòng thành tựa núi, nhìn ra sông

  • Thành nội: vòng thành đất bên trong, gần như hình vuông. Theo cẩm nang, bờ thành cao hơn 4 m, mặt thành rộng khoảng 5 m, chân thành rộng khoảng 25 m, bên ngoài có hào nước.
  • Thành ngoại: chỉ đắp ở ba phía Tây, Đông và Bắc, tận dụng đồi núi thấp, sông rạch và ao đầm tự nhiên. Phía Nam không đắp thành vì đã có sông Trà Khúc che chắn.
  • Đường thủy: theo các nhà khảo cổ, thành nối với sông Trà Khúc và hai cửa biển Sa Kỳ, cửa Đại (Cổ Lũy), tạo nên một đô thị cổ vừa ven sông vừa gần biển.

Đi giữa thành bây giờ, bạn sẽ thấy những gò đất dài phủ cỏ và tre, xen với ruộng lúa và vườn nhà. Muốn hình dung rõ quy mô của tòa thành, nên xem bản đồ vệ tinh trước khi đi: các đường bờ thành vẫn còn hiện ra khá rõ trên ảnh chụp từ trên cao.

Phát hiện mới năm 2026: lò nung gần 2.000 năm tuổi

Tháng 4/2026, một gia đình ở xóm Thành (thôn Phú Bình, xã Tịnh Khê) đào hố trồng cây thì phát hiện một lò nung cổ hình bầu rượu. Từ ngày 8/6 đến 19/7/2026, Bảo tàng Tổng hợp tỉnh tổ chức khai quật khẩn cấp và tìm thấy thêm các lò nung khác. Theo báo cáo sơ bộ công bố tháng 9/2026, đây là quần thể lò nung ngói của người Chăm, niên đại khoảng thế kỷ II–III sau Công nguyên, tức gần 1.800–2.000 năm trước.

Các phát hiện này cho thấy khu vực Châu Sa có người cư trú từ giai đoạn cuối văn hóa Sa Huỳnh, khoảng thế kỷ I, và từng là nơi sản xuất, giao thương sầm uất. Các nhà khoa học đã kiến nghị nâng thành cổ Châu Sa lên di tích quốc gia đặc biệt. Muốn biết thêm về văn hóa Sa Huỳnh thì đọc bài du lịch Sa Huỳnh.

Đi thành cổ Châu Sa thế nào?

Từ trung tâm TP. Quảng Ngãi, bạn qua cầu Trà Khúc sang bờ Bắc rồi đi về hướng Đông Bắc khoảng 6 km. Trên Google Maps tìm “Thành cổ Châu Sa” hoặc “Di tích Thành Châu Sa”. Nên đi xe máy, vì một số đoạn là đường làng nhỏ.

Nên biếtChi tiết
Giờ tham quanDi tích ngoài trời, đi ban ngày. Đẹp nhất là sáng sớm hoặc chiều muộn
VéKhông có cổng bán vé
Thời gian30–60 phút
Kết hợpKhu chứng tích Sơn Mỹ, đền thờ Trương Định, biển Mỹ Khê cùng nằm ở phía Đông Bắc thành phố

Lưu ý khi tham quan

  • Thành nằm xen giữa ruộng vườn của người dân. Đi theo đường mòn, không băng qua ruộng lúa, hỏi ý chủ nhà trước khi vào vườn.
  • Các hố khai quật năm 2026 đang được bảo vệ: không bước vào hố, không nhặt mảnh ngói hay gốm mang về.
  • Không có nhiều bảng chỉ dẫn. Nếu muốn hiểu sâu, nên ghé Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi trước, nơi đang tạm lưu giữ hiện vật khai quật.
  • Mùa mưa (tháng 9–12) đường làng lầy lội, nên đi vào mùa khô.

Gợi ý lịch trình nửa ngày phía Đông Bắc thành phố

Muốn xem thêm các di tích khác của tỉnh thì đọc cẩm nang du lịch Quảng Ngãi từ A–Z.

Câu hỏi thường gặp

Thành cổ Châu Sa ở đâu?

Thành nằm ở bờ Bắc sông Trà Khúc, nay thuộc xã Tịnh Khê, tỉnh Quảng Ngãi, cách trung tâm thành phố khoảng 6 km về phía Đông Bắc.

Thành Châu Sa có từ khi nào?

Theo các tài liệu, thành được xây trước thế kỷ X. Lớp cư trú sớm nhất có từ khoảng thế kỷ I, và các lò nung ngói mới phát hiện năm 2026 có niên đại khoảng thế kỷ II–III sau Công nguyên.

Đi thành cổ Châu Sa có mất vé không?

Đây là di tích ngoài trời, không có cổng bán vé.

Nguồn tham khảo

Tổng hợp từ Cẩm nang du lịch Quảng Ngãi của Sở VH,TT&DL Quảng Ngãi (12/2019) và các bài viết của Báo Văn hóa, TTXVN/Vietnam+, Báo Sài Gòn Giải Phóng về đợt khai quật Châu Sa năm 2026. Check-in Quảng Ngãi cập nhật tháng 11/2026.

Theo dõi Check-in Quảng NgãiVideo quán ngon, chỗ đẹp mỗi tuần trên TikTok @checkin_quangngai.
Theo dõi TikTok ↗

Đọc tiếp

DÀNH CHO DOANH NGHIỆP ĐỊA PHƯƠNG

Quán của bạn chưa có ở đây?

Đăng ký review, quay video TikTok và đưa quán lên Google Maps cùng VUTU Digital.